Indian History : Hoysala Dynasty | Kings, Architecture & Literature | హోయసాలులు | Indian History in Telugu

హోయసాలులు (Hoysala Dynasty) చరిత్ర – రాజులు, వాస్తు శిల్పకళ, సాహిత్య పోషణ

దక్షిణ భారత చరిత్రలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన రాజవంశాలలో హోయసాలులు ఒకరు. వీరు క్రీ.శ. 1106 నుండి 1342 వరకు కర్ణాటక ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు. వీరి రాజధాని ద్వారసముద్రం (ప్రస్తుత హళిబీడు). హోయసాలులు తమ సైనిక విజయాలు, అద్భుతమైన దేవాలయ నిర్మాణాలు, శిల్పకళ, సాహిత్యాభివృద్ధి మరియు మత సహనంతో భారత చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించారు.

హోయసాలుల సంక్షిప్త సమాచారం

అంశం	వివరాలు
రాజవంశం	హోయసాలులు
పరిపాలన కాలం	క్రీ.శ. 1106 – 1342
రాజధాని	ద్వారసముద్రం (హళిబీడు)
వ్యవస్థాపకుడు	బిత్తిదేవ విష్ణువర్ధనుడు
ప్రధాన కేంద్రాలు	గాంగవాడి, బనవాసి, బేలూరు
ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు	బేలూరు చెన్నకేశవ ఆలయం, హళిబీడు హోయసలేశ్వర ఆలయం

హోయసాల రాజ్యం ఆవిర్భావం

హోయసాలుల మూలపురుషుడు సాలుడు. చోళులు మరియు చాళుక్యుల మధ్య జరిగిన యుద్ధాలను అవకాశంగా తీసుకుని హోయసాలులు స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. ప్రారంభంలో గాంగవాడి, బనవాసి, బేలూరు ప్రాంతాలను కేంద్రాలుగా చేసుకుని తరువాత తమ రాజ్యాన్ని విస్తరించారు.

ప్రముఖ హోయసాల రాజులు

1. విష్ణువర్ధనుడు (క్రీ.శ.1106–1141)

• హోయసాల సామ్రాజ్యానికి బలమైన పునాది వేశాడు.
• మొదట కళ్యాణి చాళుక్యుల సామంతుడిగా ఉన్నాడు.
• రామానుజాచార్యుల ప్రభావంతో జైనమతాన్ని విడిచి వైష్ణవమతాన్ని స్వీకరించాడు.
• బేలూరు చెన్నకేశవ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.

2. రెండవ బల్లాలుడు

రాజ్య విస్తరణకు కృషి చేసి హోయసాలుల శక్తిని మరింత బలోపేతం చేశాడు.

3. మూడవ బల్లాలుడు (1291–1342)

• హోయసాలుల చివరి గొప్ప రాజు.
• యాదవులు, కాకతీయులు మరియు ఢిల్లీ సుల్తానుల సేనలను ఎదుర్కొన్నాడు.
• 1310లో మాలిక్ కాఫూర్ దండయాత్రను ఎదుర్కొని తరువాత సంధి చేసుకున్నాడు.
• మధుర సుల్తానుతో జరిగిన యుద్ధంలో మరణించాడు.

మతపరమైన విధానం

హోయసాలులు పరమత సహనాన్ని పాటించారు. జైన, శైవ, వైష్ణవ మతాలను సమానంగా ఆదరించారు.

• విష్ణువర్ధనుడు వైష్ణవ మతాన్ని స్వీకరించాడు.
• రామానుజాచార్యుల విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతం ప్రజల్లో విస్తరించింది.
• మధ్వాచార్యులు ద్వైత సిద్ధాంతాన్ని ప్రచారం చేశారు.
• కర్ణాటక ప్రాంతంలో మాధ్వమతానికి బలమైన పునాది ఏర్పడింది.

హోయసాలుల వాస్తు శిల్పకళ

హోయసాలులు భారతదేశంలోని అత్యుత్తమ దేవాలయ నిర్మాణ శైలిని అభివృద్ధి చేశారు. వీరి దేవాలయాలు నక్షత్రాకార పీఠాలపై నిర్మించబడటం, అద్భుతమైన రాతి శిల్పాలు, సూక్ష్మ కళాకృతులు మరియు పురాణ గాథలతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.

ప్రసిద్ధ ఆలయాలు

• బేలూరు చెన్నకేశవ ఆలయం
• హళిబీడు హోయసలేశ్వర ఆలయం
• ద్వారసముద్రంలోని దేవాలయ సముదాయం

ఆలయ గోడలపై ఏనుగులు, గుర్రాలు, సింహాలు, పక్షులు, యుద్ధ దృశ్యాలు, రామాయణం మరియు మహాభారతంలోని ఘట్టాలను అత్యంత కళాత్మకంగా చెక్కారు.

సాహిత్య పోషణ

హోయసాల రాజులు సంస్కృతం మరియు కన్నడ భాషల అభివృద్ధికి విశేష కృషి చేశారు. జైన, శైవ, వైష్ణవ పండితులను సమానంగా ఆదరించారు.

ప్రసిద్ధ కవులు

• నాగచంద్రుడు – కన్నడ జైన రామాయణ రచయిత.
• నేమిచంద్రుడు – "లీలావతి" గ్రంథ రచయిత.
• మధ్వాచార్యులు – ద్వైత సిద్ధాంత ప్రవక్త, ప్రస్థానత్రయ భాష్యాల రచయిత.
• నరహరి తీర్థులు – విష్ణుభక్తి కీర్తనల రచయిత.

For More History Topics 

Click Here

Previous

Next