Vijayanagara Empire : Sangama Dynasty | Indian History in Telugu
సంగమ వంశం

విజయనగర సామ్రాజ్యం చరిత్ర

భారతదేశ చరిత్రలో, ముఖ్యంగా దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రలో క్రీ.శ. 1336లో విజయనగర సామ్రాజ్యం స్థాపన ఒక అత్యంత కీలకమైన సంఘటనగా గుర్తించబడుతుంది. ఢిల్లీ సుల్తానుల పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఏర్పడిన రాజకీయ, సాంస్కృతిక ఉద్యమాల ఫలితంగా ఈ సామ్రాజ్యం ఆవిర్భవించింది.

విజయనగర సామ్రాజ్యం స్థాపన

సంగముని ఐదుగురు కుమారులలో హరిహరరాయలు మరియు బుక్కరాయలు కలిసి క్రీ.శ. 1336లో విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. వారి తండ్రి పేరు మీదుగా సంగమ వంశం (1336–1485) ఆవిర్భవించింది. ఇదే విజయనగరాన్ని పరిపాలించిన తొలి రాజవంశం.

విజయనగరాన్ని పాలించిన ప్రధాన రాజవంశాలు

రాజవంశం	పాలన కాలం
సంగమ వంశం	1336 – 1485
సాళువ వంశం	1485 – 1505
తుళువ వంశం	1505 – 1570
అరవీడు వంశం	1570 – 1649

సంగమ వంశం (1336–1485)

హరిహరరాయలు (1336–1356)

విజయనగర రాజ్యాన్ని బలపరిచిన తొలి పాలకుడు హరిహరరాయలు. తన సోదరుడు బుక్కరాయల సహాయంతో రాజ్యాన్ని వేగంగా విస్తరించాడు. హోయసల రాజ్యాన్ని తన ఆధీనంలోకి తెచ్చి, కదంబ ప్రాంతాలను కూడా ఆక్రమించాడు.

మధుర సుల్తానుపై యుద్ధాలు నిర్వహించి, కుమార కంపన నాయకత్వంలో మధురను జయించి విజయనగర సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేశాడు. ఈ విజయాన్ని గంగాదేవి రచించిన "మధుర విజయం" గ్రంథం వివరిస్తుంది.

బుక్కరాయలు

హరిహరరాయల తరువాత బుక్కరాయలు రాజ్యాన్ని మరింత బలోపేతం చేశారు. బహమనీ సుల్తానులతో యుద్ధాలు చేసి కృష్ణా–తుంగభద్ర మధ్య ప్రాంతంపై ఆధిపత్యం సాధించారు. ఆయన కుమారుడు కుమార కంపన దక్షిణ భారతదేశంలో విజయనగర ప్రభావాన్ని విస్తరించాడు.

రెండవ హరిహరరాయలు

రెండవ హరిహరరాయలు సామ్రాజ్యాన్ని సంఘటితం చేసి కొంకణ్, ఉత్తర కర్ణాటక, శ్రీశైలం, అద్దంకి ప్రాంతాలను జయించారు. బహమనీలపై విజయాలు సాధించి విజయనగర ప్రభావాన్ని మరింత పెంచారు.

మొదటి దేవరాయలు (1406–1422)

మొదటి దేవరాయలు విజయనగర చరిత్రలో గొప్ప పాలకులలో ఒకరు. బహమనీ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షా దాడులను ఎదుర్కొని రాజ్యాన్ని రక్షించారు.

ప్రజా సంక్షేమ కార్యక్రమాలు

తుంగభద్ర నదిపై ఆనకట్ట నిర్మాణం
వ్యవసాయాభివృద్ధికి నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు
రాజధానికి 24 కిలోమీటర్ల పొడవైన కాలువ నిర్మాణం
కోట గోడల విస్తరణ
నగరాభివృద్ధి కార్యక్రమాలు

ఇటలీ యాత్రికుడు నికోలో కొంటి ఈ కాలంలో విజయనగరాన్ని సందర్శించి నగర వైభవాన్ని ప్రశంసించాడు.

సాహిత్య పోషకుడు

మొదటి దేవరాయలు సాహిత్యాభిమానిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. తెలుగు మహాకవి శ్రీనాథుడు ఈ కాలంలో విశేష గౌరవాన్ని పొందాడు.

రెండవ దేవరాయలు (1423–1446)

రెండవ దేవరాయలు లేదా ప్రౌఢ దేవరాయలు సంగమ వంశపు అత్యంత శక్తివంతమైన పాలకుడిగా గుర్తించబడతారు. ఆయన పాలనలో విజయనగర సామ్రాజ్యం అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది.

ముఖ్య విజయాలు

బహమనీలతో యుద్ధాలలో విజయాలు
కొండవీడు ఆక్రమణ
ఒడిశా గజపతులపై దండయాత్ర
కేరళ రాజ్యాలపై ఆధిపత్యం
శ్రీలంకపై విజయవంతమైన సైనిక యాత్ర

సాహిత్య సేవ

రెండవ దేవరాయలు సంస్కృత పండితుడు కూడా. ఆయన మహానాటక సుధానిధి వంటి గ్రంథాలను రచించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి.

పర్షియన్ రాయబారి అబ్దుర్ రజాక్ ఈ కాలంలో విజయనగరాన్ని సందర్శించి సామ్రాజ్య వైభవాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేశాడు.

సంగమ వంశ పతనం

రెండవ దేవరాయల మరణం తరువాత సామ్రాజ్యం బలహీనపడింది. మల్లికార్జునుడు, విరూపాక్షరాయలు వంటి పాలకుల కాలంలో అంతర్గత కలహాలు పెరిగాయి. చివరకు క్రీ.శ. 1485లో సంగమ వంశం ముగిసింది.