Vijayanagara Empire : Tuluva Dynasty | Indian History in Telugu

తుళువ వంశం (క్రీ.శ. 1505–1570)

తుళువ వంశం విజయనగర సామ్రాజ్య చరిత్రలో అత్యంత గొప్ప వంశంగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ వంశ పాలనలోనే శ్రీకృష్ణదేవరాయలు వంటి మహా చక్రవర్తి పాలించి విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని శిఖరాగ్రానికి చేర్చాడు. తెలుగు సాహిత్యానికి స్వర్ణయుగాన్ని అందించిన ఈ కాలం, పరిపాలన, సైనిక విజయాలు, సాహిత్యాభివృద్ధి, దేవాలయ నిర్మాణాలు వంటి అనేక విశిష్టతలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

తుళువ వంశం (1505–1570)

వంశం పేరు: తుళువ వంశం
పాలన కాలం: క్రీ.శ. 1505 నుండి 1570 వరకు
స్థాపకుడు: వీర నరసింహరాయలు
ప్రసిద్ధ రాజు: శ్రీకృష్ణదేవరాయలు
చివరి ప్రధాన పాలకులు: అచ్యుతరాయలు, సదాశివరాయలు
ముఖ్య సంఘటన: తాళికోట (రాక్షస-తంగడి) యుద్ధం – 1565

వీర నరసింహరాయలు (క్రీ.శ. 1505–1509)

తుళువ వంశ స్థాపకుడు వీర నరసింహరాయలు. ఆయన కేవలం నాలుగు సంవత్సరాల పాటు మాత్రమే పాలించాడు. తన పాలనలో సైన్యాన్ని బలోపేతం చేసి, పోర్చుగీసు గవర్నర్ అల్మైడాతో గుర్రాల కొనుగోలుకు ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. బహమనీ సుల్తానుల దండయాత్రలను విజయవంతంగా తిప్పికొట్టాడు.1509లో వీర నరసింహరాయల మరణం అనంతరం ఆయన తమ్ముడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు విజయనగర సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు.

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు (క్రీ.శ. 1509–1529)

విజయనగర సామ్రాజ్య చరిత్రలో అత్యంత గొప్ప చక్రవర్తిగా శ్రీకృష్ణదేవరాయలు గుర్తింపు పొందారు. ఆయన పాలనలో విజయనగర సామ్రాజ్యం రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా, సాంస్కృతికంగా అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది.పోర్చుగీస్ యాత్రికుడు డొమింగో పేస్ తన రచనల్లో కృష్ణదేవరాయలను విద్యావంతుడు, న్యాయపరుడు, పరిపూర్ణ పాలకుడిగా ప్రశంసించాడు.

శ్రీకృష్ణదేవరాయల సైనిక విజయాలు

బహమనీ సుల్తానులపై విజయాలు సాధించాడు.
జిహాద్ ప్రకటించిన మహమ్మద్ షాను ఓడించాడు.
బీజాపూర్ సుల్తాన్ యూసఫ్ అదిల్ షా యుద్ధంలో మరణించాడు.
రాయచూర్, బీదర్, కృష్ణ-తుంగభద్ర అంతర్వేది ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
గుల్బర్గా, బీదర్ ప్రాంతాలను ఆక్రమించాడు.
బహమనీ సుల్తాన్‌ను తిరిగి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి యవనరాజ్య స్థాపనాచార్య అనే బిరుదును స్వీకరించాడు.
వరంగల్‌ను కుతుబ్ షాహీల నుండి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
కొండవీడు కోటను ఒడిశా గజపతుల నుండి జయించాడు.
ఉమ్మత్తూరు తిరుగుబాటును అణచివేశాడు.
విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించి శక్తివంతమైన రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు.

పోర్చుగీసులతో సంబంధాలు

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు పోర్చుగీసులతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలు కొనసాగించాడు. ఈ సంబంధాలకు ప్రధాన కారణాలు:

బీజాపూర్ సుల్తానులపై ఉమ్మడి శత్రుత్వం.
విజయనగర సైన్యానికి అవసరమైన గుర్రాలను పోర్చుగీసువారు సరఫరా చేయడం.

శ్రీకృష్ణదేవరాయల పరిపాలన

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు గొప్ప సైనిక నాయకుడే కాకుండా సమర్థవంతమైన పరిపాలకుడు కూడా. ఆయన పాలనలో అనేక పరిపాలనా సంస్కరణలు అమలు చేయబడ్డాయి.ఆయన రాజకీయ సిద్ధాంతాలు స్వయంగా రచించిన ఆముక్తమాల్యద గ్రంథంలో వివరించబడ్డాయి.శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సంస్కృతం మరియు తెలుగులో ప్రావీణ్యం కలిగిన మహాపండితుడు. తెలుగు సాహిత్యాన్ని అత్యున్నత స్థాయికి చేర్చినందుకు ఆయనను ఆంధ్రభోజుడు అని పిలుస్తారు.ఆయన పాలనను తెలుగు సాహిత్య స్వర్ణయుగంగా పేర్కొంటారు. శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలో ఎనిమిది మంది ప్రముఖ కవులు ఉండేవారు. వీరిని అష్టదిగ్గజాలు అని పిలుస్తారు. వారిలో అల్లసాని పెద్దన ప్రముఖుడు. ఆయన సంస్కృతం, తెలుగు భాషలలో అపారమైన పాండిత్యం కలిగి ఉండేవాడు.మొఘల్ చక్రవర్తి బాబర్ తన బాబర్‌నామాలో శ్రీకృష్ణదేవరాయలను భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన రాజుగా వర్ణించాడు.

నిర్మాణ కార్యక్రమాలు

నాగలాపురం పట్టణాన్ని నిర్మించాడు.
అనేక చెరువులు తవ్వించాడు.
గోపురాలు, దేవాలయాలను నిర్మించాడు.
వ్యవసాయాభివృద్ధికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.
ప్రజల సంక్షేమాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టాడు.

అచ్యుతరాయలు (క్రీ.శ. 1529–1542)

శ్రీకృష్ణదేవరాయల మరణానంతరం ఆయన సోదరుడు అచ్యుతరాయలు సింహాసనం అధిష్ఠించాడు. ఆయన బలహీన పాలకుడు కావడంతో కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారం క్రమంగా బలహీనపడింది.

సదాశివరాయలు మరియు అలియ రామరాయలు

అచ్యుతరాయల అనంతరం సదాశివరాయలను నామమాత్రపు రాజుగా ఉంచి, అలియ రామరాయలు వాస్తవ పాలకుడిగా అధికారాన్ని చేపట్టాడు.ఆయన "వజ్రాన్ని వజ్రంతోనే కోయాలి" అనే రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని అనుసరించి, దక్కన్ సుల్తానుల మధ్య విభేదాలు సృష్టించే ప్రయత్నం చేశాడు. అయితే చివరికి ఆ ప్రయత్నం విఫలమైంది.

తాళికోట (రాక్షస-తంగడి) యుద్ధం – 1565

1565 జనవరిలో బీజాపూర్, అహ్మద్‌నగర్, గోల్కొండ, బీదర్ సుల్తానులు ఐక్యంగా విజయనగర సామ్రాజ్యంపై దండెత్తారు.ఈ యుద్ధాన్ని తాళికోట యుద్ధం లేదా రాక్షస-తంగడి యుద్ధం అని పిలుస్తారు.