Indian History : Kushan Dynasty, Kings List, Formation, Kings & Contributions in Telugu

 Indian History : Kushan Empire, Kings List, 

కుషాణ సామ్రాజ్యం | Kushan Empire History in Telugu

భారతదేశ చరిత్రలో విదేశీ పాలక వంశాలలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత పొందిన వంశం కుషాణులు. మౌర్యుల తరువాత, గుప్తుల ముందున్న కాలంలో భారతదేశంలో విశాలమైన సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించిన రాజవంశంగా కుషాణులు గుర్తింపు పొందారు. వీరు భారతదేశ రాజకీయ, సాంస్కృతిక, వాణిజ్య మరియు బౌద్ధ మత వికాసంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.

కుషాణుల ఆవిర్భావం : 

కుషాణులు వాయువ్య చైనాకు చెందిన యూచీ (Yuezhi) తెగవారు. హుణుల దాడుల కారణంగా వీరు తమ స్వస్థలాన్ని విడిచి బాక్ట్రియా ప్రాంతానికి చేరుకున్నారు. అక్కడ ఇప్పటికే ఉన్న శకులను ఓడించి స్థిరపడ్డారు. యూచీ తెగలోని ఐదు వర్గాలలో ఒకటైన కుషాణ తెగకు చెందిన కుజుల కాడ్ ఫైసిస్ మిగతా తెగలపై ఆధిపత్యం సాధించి కుషాణ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

కుజుల కాడ్ ఫైసిస్ : 

కుషాణ సామ్రాజ్య స్థాపకుడు కుజుల కాడ్ ఫైసిస్. ఇతడు కాబూల్, కాందహార్ ప్రాంతాలను జయించి తన రాజ్యాన్ని తక్షశిల వరకు విస్తరించాడు. ఇతడు సుమారు క్రీ.శ. 15 నుండి 65 వరకు పాలించాడు. ఇతడు జారీ చేసిన రాగి నాణాల ద్వారా అతని విజయాలు మరియు పరిపాలన గురించి సమాచారం లభిస్తుంది. ఇతడు తనను:

• మహారాజ
• రాజాధిరాజ
• దేవపుత్ర

అనే బిరుదులతో అలంకరించుకున్నాడు.

వీమా కాడ్ ఫైసిస్ : 

కుజుల కాడ్ ఫైసిస్ అనంతరం అతని వారసుడిగా వీమా కాడ్ ఫైసిస్ సింహాసనం అధిష్టించాడు. ఇతడు క్రీ.శ. 65 నుండి 75 వరకు పాలించాడు.

వీమా కాడ్ ఫైసిస్:

• గాంధార
• పంజాబ్
• మధుర

ప్రాంతాలను ఆక్రమించి కుషాణ రాజ్యాన్ని మరింత విస్తరించాడు.ఇతడు జారీ చేసిన బంగారు నాణాలపై శివుడు మరియు మహేశ్వరుడి చిత్రాలు ఉండటం వల్ల ఇతడు శైవమతాన్ని అనుసరించినట్లు తెలుస్తుంది.

కనిష్కుడు – కుషాణుల గొప్ప పాలకుడు : 

కుషాణ వంశంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన రాజు కనిష్కుడు. ఇతడు కుషాణ సామ్రాజ్యాన్ని అత్యున్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లాడు.

కనిష్కుని విజయాలు

కనిష్కుడు పాలించిన ముఖ్య ప్రాంతాలు:

• ఉత్తరప్రదేశ్
• పంజాబ్
• సింధు ప్రాంతం
• మధుర
• వారణాసి
• ఆఫ్ఘనిస్తాన్
• మధ్య ఆసియా

కాశ్మీర్‌ను ఆక్రమించిన తరువాత కనిష్కుడు అక్కడ కనిష్కపురం అనే నగరాన్ని నిర్మించాడు.చైనా పాలకుడు పాన్ చావోను ఓడించి ఖాస్గర్, యార్ఖండ్, బోనాల్

ప్రాంతాలను తన రాజ్యంలో కలిపాడు.

పాటలీపుత్రంపై దండయాత్ర

కనిష్కుడు పాటలీపుత్రంపై దాడి చేసి ఆ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించాడు. అక్కడి ప్రముఖ బౌద్ధ పండితుడు అశ్వఘోషుడును తన వెంట తీసుకెళ్లినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి.

కనిష్కుని రాజధాని మరియు బిరుదులు

కనిష్కుని రాజధాని:

• పురుషపురం (ప్రస్తుతం పెషావర్)

ఇతడు ధరించిన బిరుదులు:

• దేవపుత్ర
• సీజర్

శక సంవత్సరం ప్రారంభం

క్రీ.శ. 78లో ప్రారంభమైన శక సంవత్సరంను కనిష్కుడే ప్రారంభించినట్లు భావిస్తారు. అందువల్ల ఈ శకాన్ని “శకసంవత్సరం” అని పిలుస్తారు.

కనిష్కుని తరువాత:

1. వసిష్కుడు
2. హువిష్కుడు
3. వాసుదేవుడు

హువిష్కుడు

హువిష్కుని నాణాలపై హిందూ మరియు గ్రీకు దేవతల చిత్రాలు కనిపించడం ద్వారా కుషాణుల మత సహనాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు.

వాసుదేవుడు

వాసుదేవుడు చివరి కుషాణ పాలకుడు. ఇతని కాలానికి కుషాణులు పూర్తిగా భారతీయ సంస్కృతిని స్వీకరించారు. ఇతని పాలన మధుర ప్రాంతానికే పరిమితమైందని శాసనాల ద్వారా తెలుస్తోంది.క్రీ.శ. 220 ప్రాంతంలో వాసుదేవుని పాలన ముగియడంతో కుషాణ సామ్రాజ్యం అంతరించింది.

కుషాణుల పరిపాలన వ్యవస్థ 

కుషాణుల పరిపాలనా వ్యవస్థ భారతీయ మరియు విదేశీ పాలనా విధానాల సమ్మేళనంగా అభివృద్ధి చెందింది. ముఖ్యంగా కనిష్కుడు తన పరిపాలనలో శకుల పాలనా సంప్రదాయాలను అనుసరించడంతో పాటు, వాటిలో కొన్ని మార్పులు చేసి సమర్థవంతమైన పరిపాలనను ఏర్పాటు చేశాడు.

పశ్చిమోత్తర ప్రాంతాలలో రాష్ట్ర పాలకులను క్షాత్రాపులు మరియు మహాక్షాత్రాపులు అని పిలిచేవారు. ఈ విధానం పర్షియా పాలనా వ్యవస్థ ప్రభావంతో ఏర్పడింది. మధ్య భారత ప్రాంతాలలో రాష్ట్ర పాలకులను అమాత్యులు మరియు మహాసేనాపతులు అని పిలిచేవారు. వీరు రాజ్య పరిపాలనలో కీలక పాత్ర పోషించేవారు.

కుషాణులు దైవదత్తాధికార సిద్ధాంతాన్ని విశ్వసించేవారు. తమను తాము దేవతలకు సమానులుగా భావించినప్పటికీ, ప్రజల సంక్షేమాన్ని ప్రధాన లక్ష్యంగా తీసుకొని పాలన నిర్వహించారు. శకుల సంప్రదాయం ప్రకారం తండ్రి మరియు కొడుకులు ఒకేసారి పాలనలో పాల్గొనే విధానాన్ని కూడా కుషాణులు కొనసాగించారు.

పరిపాలనా సౌలభ్యం కోసం రాజ్యాన్ని ఆహారం, జనపదం, విషయం వంటి ప్రాంతీయ విభాగాలుగా విభజించారు. ఈ ప్రాంతాల పాలనను దండనాయకులు నిర్వహించేవారు. వీరు రాజుకు సైనిక మరియు పౌర పరిపాలనలో సహకరించేవారు.

రాజుకు ప్రధాన సలహాదారుగా రాజ అమాత్యుడు వ్యవహరించేవాడు. గ్రామ స్థాయి పరిపాలనను గ్రామికులు మరియు భద్రపాలులు నిర్వహించేవారు. ఈ విధంగా కుషాణుల పరిపాలన క్రమబద్ధంగా ఉండి, కేంద్ర మరియు స్థానిక పాలనా వ్యవస్థల మధ్య సమన్వయాన్ని కల్పించింది.

కుషాణుల ఆర్థిక వ్యవస్థ 

కుషాణుల పాలనా కాలంలో ప్రజలు సుఖసంతోషాలతో జీవించేవారని తెలుస్తుంది. వ్యవసాయం ప్రజల ప్రధాన వృత్తిగా ఉండేది. పంటల సాగుతో పాటు అనేక వృత్తులు కూడా విస్తృతంగా అభివృద్ధి చెందాయి.

కుషాణుల కాలంలో కుమ్మరులు, స్వర్ణకారులు, గాజు వస్తువుల తయారీదారులు, దంతపు వస్తువుల కళాకారులు వంటి వృత్తిదారులు ముఖ్యమైన స్థానం పొందారు. 

ఈ కాలంలో దేశీయ మరియు విదేశీ వాణిజ్యం గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందింది. ముఖ్యంగా రోమన్లతో జరిగిన వ్యాపారం కుషాణుల ఆర్థిక వ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చేసింది. వ్యాపారం విస్తరించడంతో నాణేల వినియోగం కూడా పెరిగింది. 

వాణిజ్య కార్యకలాపాలు వివిధ వృత్తిశ్రేణుల ఆధ్వర్యంలో సాగేవి. ఆ కాలంలో సుమారు 18 రకాల శ్రేణులు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. ఇవి వ్యాపార మరియు వృత్తి కార్యకలాపాలను నియంత్రించేవి. వివిధ పట్టణాలను అనుసంధానించే రహదారులు నిర్మించబడటంతో వ్యాపార అభివృద్ధికి మరింత ఊతమిచ్చాయి.

స్థానిక వ్యాపారులను వణిక్కాలు అని పిలిచేవారు. దూర ప్రాంతాలతో వ్యాపారం నిర్వహించే వ్యాపారులను సార్ధవాహులు అని వ్యవహరించేవారు. ఈ విధంగా కుషాణుల కాలంలో వ్యవసాయం, వృత్తులు, వాణిజ్యం సమన్వయంతో బలమైన ఆర్థిక వ్యవస్థ ఏర్పడింది.

కుషాణుల కాలంలో విదేశీ వాణిజ్యం

కుషాణుల పాలనా కాలంలో భారతదేశం విదేశీ వాణిజ్యంలో విశేష ప్రగతి సాధించింది. ముఖ్యంగా రోమ్ సామ్రాజ్యంతో జరిగిన వ్యాపారం భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతో అనుకూలంగా ఉండేది. ఈ విషయాన్ని పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ అనే గ్రీకు గ్రంథం స్పష్టంగా పేర్కొంటుంది. ఈ వాణిజ్య ఫలితంగా రోమ్ దేశం నుండి భారీ మొత్తంలో బంగారం భారతదేశానికి చేరినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి.

ఆ కాలంలో ప్రముఖ ఓడరేవు పట్టణంగా బరుకచ్చం (భరుకచ్చ/Bharuch) ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ నౌకాశ్రయం ద్వారా విదేశీ వ్యాపారం విస్తృతంగా కొనసాగేది. భారతదేశం నుండి వజ్రాలు, విలువైన రత్నాలు, నూలు వస్త్రాలు వంటి వస్తువులు ప్రధాన ఎగుమతులుగా ఉండేవి. మరోవైపు రోమ్ నుండి బంగారం, వెండి, రాగి, మద్యం వంటి వస్తువులు దిగుమతి చేసుకునేవారు.

కుషాణులు ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి వివిధ రకాల నాణేలను జారీ చేశారు. వీరిలో దినార్ అనే బంగారు నాణేలు, కర్షాపణం అనే రాగి నాణేలు ముఖ్యమైనవి. 

కుషాణులు సమాజ పరిస్థితులు 

కుషాణుల పాలనా కాలంలో కులవ్యవస్థ ప్రధానంగా అమలులో ఉండేది. సమాజం బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు అనే నాలుగు వర్ణాలుగా విభజించబడింది. వీరిలో బ్రాహ్మణులకు అత్యున్నత స్థానం కల్పించబడింది.

కుషాణుల కాలంలో పితృస్వామ్య కుటుంబ వ్యవస్థ ప్రాచుర్యంలో ఉండేది. కుటుంబానికి తండ్రే అధిపతిగా వ్యవహరించేవాడు. కుటుంబ పెద్దను గహపతి అని పిలిచేవారు. కుటుంబ వ్యవస్థలో క్రమశిక్షణ మరియు సంప్రదాయాలకు ముఖ్యమైన స్థానం ఉండేది.

ఆ కాలంలో స్త్రీలకు సమాజంలో గౌరవప్రదమైన స్థానం ఉన్నట్లు శాసనాల ద్వారా తెలుస్తోంది. ముఖ్యంగా ఉన్నత వర్ణ స్త్రీలు దానధర్మాలు చేసినట్లు ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి. అయితే కులాంతర వివాహాలు సాధారణంగా జరగేవి కావు. బహుభార్యత్వం కూడా సమాజంలో అమలులో ఉండేది. మగ సంతానం కోసం కొందరు పురుషులు ఒకటికంటే ఎక్కువ వివాహాలు చేసుకునేవారని చారిత్రక ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి.

అశ్వఘోషుడు రచించిన బుద్ధచరితం ప్రకారం కన్యాశుల్కం ఆచారం కూడా ఆ కాలంలో అమలులో ఉండేది. అలాగే గణిక వీధుల ప్రస్తావన ద్వారా వేశ్యావృత్తి కూడా సమాజంలో ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

కుషాణుల కాలంలో ప్రజలు బంగారం, వెండి ఆభరణాలను ధరించేవారు. వస్త్రధారణలో విదేశీ ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. మధురలో లభించిన కనిష్కుని విగ్రహాలను పరిశీలిస్తే పొడవాటి కుర్తా, ప్యాంటు, బూట్లు ధరించినట్లు కనిపిస్తుంది. ఇది విదేశీ సంస్కృతి ప్రభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. సంగీతం, నాట్యం, నాటకం, వేట, చదరంగం వంటి వినోద కార్యక్రమాలు కుషాణుల కాలంలో ప్రజల జీవితంలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఉండేవి. ఈ విధంగా కుషాణుల సమాజం సంప్రదాయాలు, సంస్కృతి, విదేశీ ప్రభావాల సమ్మేళనంగా అభివృద్ధి చెందింది. 

కుషాణుల కాలంలోని మత పరిస్థితులు

 కనిష్కుడు తన సైనిక విజయాల కంటే బౌద్ధమతానికి చేసిన సేవల వల్ల చరిత్రలో విశేష గుర్తింపు పొందాడు. అశ్వఘోషుడి ఉపదేశాల ప్రభావంతో కనిష్కుడు బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించాడు. అతడు బౌద్ధమతాన్ని ఆదరించడంతో ఆ మతం మరింత బలోపేతమైంది.

కనిష్కుడు అనేక బౌద్ధ చైత్యాలు మరియు విహారాలను నిర్మించాడు. అశోకుడి వలే బౌద్ధమతాన్ని విదేశాలకు వ్యాప్తి చేయడానికి ప్రత్యేక కృషి చేశాడు. బౌద్ధ మత ప్రచారకులైన కాశ్యపుడు మరియు మాతంగులను టిబెట్, చైనా, మధ్య ఆసియా ప్రాంతాలకు పంపించి బౌద్ధమతాన్ని విస్తరింపజేశాడు.

బౌద్ధమతంలోని విభిన్న వర్గాల మధ్య ఏర్పడిన భేదాలను తొలగించడానికి కనిష్కుడు నాల్గవ బౌద్ధ మత సంగీతిని నిర్వహించాడు. ఈ సమావేశం కాశ్మీర్‌లోని కుందలవనంలో జరిగింది. టిబెట్ చరిత్రకారుడు తారానాథ్ తెలిపిన వివరాల ప్రకారం ఈ సమావేశానికి వసుమిత్రుడు అధ్యక్షత వహించగా, అశ్వఘోషుడు ఉపాధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించాడు. దేశ విదేశాల నుండి వచ్చిన సుమారు 500 మంది బౌద్ధ భిక్షువులు ఈ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు. బౌద్ధ మత సిద్ధాంతాలు, పవిత్ర గ్రంథాలు మరియు మత ప్రచారంపై విస్తృత చర్చలు జరిగాయి. ఈ చర్చల సారాంశాన్ని మహావిభాష శాస్త్రం రూపంలో సంకలనం చేశారు.

కనిష్కుని కాలంలో బౌద్ధమతం రెండు ప్రధాన శాఖలుగా విభజించబడింది. అవి మహాయానం మరియు హీనాయానం. వీటిలో కనిష్కుడు మహాయాన శాఖను ప్రత్యేకంగా ఆదరించాడు.

కనిష్కుడు బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ ఇతర మతాలను కూడా సమానంగా గౌరవించాడు. అతని నాణేలపై హిందూ, గ్రీకు, పారశీక దేవతల చిత్రాలను ముద్రించడం ద్వారా అతని మత సహన భావన స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా కుషాణుల కాలంలో మతసామరస్యం మరియు మత ప్రచారం విశేషంగా అభివృద్ధి చెందాయి.

కుషాణుల కాలంలోని సాహిత్యం - వాస్తు శిల్పకళ

సాహిత్య అభివృద్ధి :

కుషాణుల పాలనా కాలంలో సాహిత్యం విశేషంగా అభివృద్ధి చెందింది. ముఖ్యంగా కనిష్కుడు సాహిత్యానికి మరియు పండితులకు విశేష ప్రోత్సాహం అందించాడు. అతని ఆస్థానంలో అనేక మంది గొప్ప పండితులు మరియు తత్వవేత్తలు ఉన్నారు. కనిష్కుని ఆస్థానంలో ప్రముఖ బౌద్ధ పండితుడు మరియు బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన అశ్వఘోషుడు ముఖ్యస్థానం పొందాడు. అశ్వఘోషుడు బుద్ధచరితం, సౌందరనందనం, సారిపుత్రప్రకరణం వంటి ప్రసిద్ధ గ్రంథాలను రచించాడు. ఈ రచనలు బౌద్ధ సాహిత్యంలో విశిష్ట స్థానం పొందాయి.ఆ కాలంలో ప్రముఖ తత్వవేత్తగా పేరుగాంచిన ఆచార్య నాగార్జునుడు కూడా కనిష్కుని కాలానికే చెందినవాడు. బౌద్ధ తత్వశాస్త్ర అభివృద్ధికి ఆయన చేసిన సేవలు ఎంతో గొప్పవి. నాల్గవ బౌద్ధ మత సంగీతిలో చర్చించిన అంశాలను మహావిభాష శాస్త్రం రూపంలో సంకలనం చేసిన వసుమిత్రుడు కూడా కనిష్కుని ఆస్థాన పండితుల్లో ఒకరు. కనిష్కుని ఆస్థాన వైద్యుడైన చరకుడు వైద్యశాస్త్రానికి విశేష సేవ చేశాడు. అతడు రచించిన చరకసంహిత భారత వైద్యశాస్త్రంలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత పొందిన గ్రంథంగా గుర్తించబడింది.

కుషాణుల కాలంలోని వాస్తు శిల్పకళ :

కనిష్కుడు బౌద్ధమత అభివృద్ధితో పాటు వాస్తు శిల్పకళకు కూడా విశేష ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు. అతడు అనేక బౌద్ధ చైత్యాలు మరియు విహారాలను నిర్మించాడు. అల్‌బెరూని రచనల ప్రకారం కనిష్కుడు తన రాజధాని పురుషపురం (ప్రస్తుతం పేశావర్) లో అనేక చైత్యాలు మరియు విహారాలను నిర్మించాడు. అలాగే కాశ్మీర్‌లో కనిష్కపురం అనే నగరాన్ని నిర్మించినట్లు కల్హణుడు రచించిన రాజతరంగిణి ద్వారా తెలుస్తోంది.

కనిష్కుడు తన రాజధాని పురుషపురంలో 13 అంతస్తులతో కూడిన సుమారు 400 అడుగుల ఎత్తైన గొప్ప గోపురాన్ని నిర్మించాడు. ఆ గోపురంలో బుద్ధుని విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. ఈ నిర్మాణాలు కుషాణుల కాలంలోని వాస్తు శిల్పకళ వైభవాన్ని తెలియజేస్తాయి.

గాంధార శిల్పకళ 

కుషాణుల పాలనా కాలం భారత శిల్పకళ చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక స్థానం పొందింది. ముఖ్యంగా గాంధార శిల్పకళ ఈ కాలంలో అత్యంత అభివృద్ధి చెందింది. కనిష్కుడు ఈ కళకు విశేష ప్రోత్సాహం అందించడంతో గాంధార శిల్పకళ మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది. గాంధార శిల్పకళను ఇండో-గ్రీక్ శిల్పకళ అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ కళకు ప్రధాన కేంద్రంగా గాంధార ప్రాంతంలోని పెషావర్ ప్రసిద్ధి చెందింది. గతంలో ఈ ప్రాంతాన్ని గ్రీకు పాలకులు పాలించిన కారణంగా గాంధార శిల్పకళపై గ్రీకు సంస్కృతి మరియు కళా ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. గాంధార శిల్పకళ నిర్మాణాలలో భారతీయ శిల్పులతో పాటు గ్రీకు మరియు రోమన్ శిల్పులు కూడా పాల్గొన్నారు. అందువల్ల భారతీయ మరియు గ్రీకు కళా సంప్రదాయాల సమ్మేళనంగా గాంధార శిల్పకళ అభివృద్ధి చెందింది.

ఈ శిల్పకళలో ముఖ్యంగా బౌద్ధమతానికి సంబంధించిన శిల్పాలు అధిక సంఖ్యలో కనిపిస్తాయి. బుద్ధుడు మరియు బోధిసత్వుల విగ్రహాలను మొదటిసారిగా గాంధార శిల్పకళలోనే రూపొందించారు. బుద్ధుని జీవితంలోని ముఖ్య సంఘటనలను శిల్ప రూపంలో అద్భుతంగా ప్రతిబింబించారు.

గాంధార శిల్పకళ ప్రభావం తరువాతి కాలంలోని మధుర శిల్పకళ మరియు అమరావతి శిల్పకళ పై కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఈ విధంగా గాంధార శిల్పకళ భారతీయ కళా చరిత్రలో ఒక విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించింది.

 

 

 

 

 

 

Previous

Next